Het ontstaan van 'Siapa aku'

Elke twee weken verstuur ik een brief per mail. Op 21 september 2024 verstuurde ik de onderstaande brief, waarin ik vertel over het ontstaan van Siapa aku.

Goedemorgen lieve jij,

Nadat ik twee weken geleden mijn brief aan je had verstuurd, stapte ik met mijn dochter de trein in naar Apeldoorn. We gingen een workshop Jesmonite volgen bij mijn liefste vriendin Elysia. Ik had in die brief de workshop én Elysia haar nieuwe winkel willen benoemen, maar ik had wat haast omdat ik nog een kaart wilde afmaken die ik als cadeautje ging geven. Een kaart waar ik al een paar dagen mee bezig was.

Elysia is een enorm dierbare vriendin en ik ben mega trots op hoe zij haar droom aan het verwezenlijken is. Omdat deze workshop de eerste was in haar eigen winkel, wilde ik haar iets geven. Sowieso een fles champagne, want successen vier je met bubbels (duh!), maar ik wilde er ook iets speciaals bij doen. Eerder had ik haar al een gedicht en een ingelijst schilderij gegeven, maar nu had ik het idee om een kaart te maken die ze zowel als kaart neer kon zetten of uit kon klappen om in te lijsten. Ik wist ook al dat ik haar lievelingsnummer I Am Light van India Arie, ervoor zou gaan gebruiken. Ik was super blij met het eindresultaat en zij ook. Beiden hebben we er lekker een potje bij gejankt toen ze het uitpakte... uiteraard wel tranen van het blije soort

Op de achtergrond van de kaart zie je woorden staan. Dit is de songtekst van I Am Light. Ik heb de tekst in totaal drie keer over moeten schrijven om de kaart gevuld te krijgen. Monnikenwerk, maar ook enorm meditatief en zelfs soort van therapeutisch. Ik had tijdens het schrijven namelijk het nummer opstaan, waardoor ik de woorden niet alleen las, schreef, maar óók hoorde. Via meerdere zintuigen zochten de woorden een weg naar het diepste in mijn ziel en langzaam begon een klein stemmetje tot mij door te dringen. Wat begon als een zachte fluistering, werd al snel een heldere en duidelijke boodschap waar ik niet langer meer om heen kon. Nog voordat ze begon te praten wist ik al wat ze ging zeggen en toen ze zei, 'Het is tijd. Het is tijd voor je ontdekkingsreis', voelde ik hoe de nieuwsgierigheid de muur van weerstand met een oerkracht omver duwde. Mijn ontdekkingsreis ging nu echt beginnen.

In brief #6 heb ik voor het eerst geschreven over mijn ontdekkingsreis, de reis naar het ontdekken van het Molukse deel in mij. Ik schrijf in die brief over hoe ik wel meer wil weten, maar eigenlijk nog te veel weerstand voel. Alle boeken die ik in huis heb liggen waren op dat moment nog ongelezen, maar ik merkte al wel dat er een flow kwam in mijn schilderijen en teksten waar het Moluks zijn langzaam in door begon te druppelen. Toch wist ik dat het voor mij ook nodig was om te gaan luisteren naar de verhalen. Dus nadat de nieuwsgierigheid het had gewonnen van de weerstand, begon ik alle boeken te verzamelen die ik in huis had liggen en begon ik met lezen.

Normaal gesproken ben ik een enorm snelle lezer, ik heb niet heel lang nodig om een boek uit te lezen. Je zou dan ook verwachten dat ik die stapel al aardig de baas ben. Het tegendeel is helaas waar. Nadat ik de eerste drie verhalen had gelezen (ik ben begonnen met een boek waar meerdere interviews in staan die gaan over de periode na de oorlog), legde ik het boek alweer weg. Ik ergerde mij enorm aan de manier van schrijven en de vele taalfouten, dat ik de inhoud niet eens echt tot mij nam. Enigszins geïrriteerd besloot ik om een freewrite te doen (een freewrite is een schrijfsessie op tijd waarbij je non stop blijft typen totdat de timer gaat), waar de eerste vijf minuten niet echt wat zinnigs uitkwam.

Maar na die vijf minuten kwam ik in een flow terecht. Voordat ik het wist stond er een zin op papier die mij deed stoppen met typen en waarvan ik spontaan kippenvel kreeg. "Opa neem mij mee aan uw hand. Neem mij mee naar uw moederland."

Ik besefte dat ik een rode draad nodig had voor deze ontdekkingsreis. Een soort van houvast. Een plan. Maar ik wist niet op wat voor een manier, want ik wilde alles ook niet pragmatisch en alleen maar vanuit ratio aanpakken. De dagen erna legde ik alles even aan de kant en besloot ik om de kaart die ik Elysia had gegeven nog een keer te maken. In eerste instantie met het idee om de kaart te verkopen, maar al gauw zou mij duidelijk worden dat het niet ging om een verkoopbaar product in handen te krijgen, maar om het proces.

Dit proces begon precies hetzelfde als de eerste keer, namelijk met het overschrijven van de songtekst. Weer kwamen de woorden via meerdere zintuigen binnen en terwijl ik de woorden op papier aan het schrijven was, begon ik de vorm van mijn ontdekkingsreis voor mij te zien. 'Wie ben ik? Siapa aku?', hoorde ik en ik voelde direct dat dit mijn thema moest worden. Ik besloot om de zin vanuit mijn freewrite uit te werken en nog geen tien minuten later stond dit gedicht op papier:

Opa neem mij mee aan uw hand,
voorbij het helderblauwe water.
Voorbij het uitgestrekte witte strand,
naar het leven van toen,
naar het leven van later.

Opa neem mij mee aan uw hand,
vertel mij alles wat ik hoor te weten.
Vertel mij de verhalen,
de bekende, de onbesproken,
de verhalen die niet mogen worden vergeten.

Opa neem mij mee aan uw hand,
leer mij kijken met uw ogen.
Leer mij luisteren met uw oren,
voelen met uw hart,
leer mij oordeelloos mededogen.

Opa neem mij mee aan uw hand,
neem mij mee, helemaal daar naar toe.
Help mij te ontdekken,
help mij te ervaren,
help mij te omarmen,

siapa aku.

Mijn Molukse opa heb ik niet echt gekend, ik was dan ook ergens verbaasd dat hij zo prominent naar voren komt in dit gedicht. Toch hoort er echt opa te staan en geen oma (ik heb het nog herschreven met oma, maar kwam tot de conclusie dat die woorden niet klopten). Opa staat namelijk symbool voor hetgeen wat ik niet (goed/volledig) ken en waar ik nu naar op zoek ben. De Molukse geschiedenis, de cultuur, maar ook dat Molukse deel in mij. Wie ben ik als Molukse vrouw? Wie waren mijn voorouders? Wat is mijn geschiedenis? Siapa aku betekent vrij vertaald 'Wie ben ik?' Maar aangezien de Maleise taalregels compleet anders zijn dan de Nederlandse, kan je de zin ook lezen als 'Wie ik ben'. Die tweeledigheid past zo goed bij mijn ontdekkingsreis. Diep van binnen weet ik allang 'Wie ik ben', maar heb ik de vraag ‘Wie ben ik?’ nodig om er bij te komen.

Nadat ik het gedicht had geschreven, kreeg ik een idee voor een bijpassend schilderij. Ik zocht een sarong uit die wij hier thuis hebben liggen, waste deze en begon mijn idee eerst in het klein uit te werken. Dat mislukte compleet en ik wist dat ik gewoon direct moest beginnen op een groter doek. Ik zei tegen mezelf, ‘Niet jezelf klein houden, gewoon doen. Vaak ben je te bang.’

Van de week had ik eindelijk tijd om aan het grote doek te beginnen. Nadat ik alles had klaar gezet, pakte ik het gedicht erbij. Ik nam de woorden tot mij en deed daarna een korte meditatie. Vervolgens heb ik mijn koptelefoon op gedaan, fijne muziek aangezet en ben ik intuïtief gaan schilderen. Na ongeveer 2,5 uur was ik klaar en begon ik te huilen. Zonder dat ik het van te voren zo had bedacht, had ik iets gemaakt wat mij op dit moment goed weergeeft. Twee delen die in elkaar overlopen, waarvan er één altijd onder de oppervlakte heeft rondgedobberd, wachtend om gezien te worden. Langzaam begint dit deel in kleine stukjes zichzelf te laten zien, doordat ze naar de oppervlakte komt drijven. Maar dat is niet het enige wat ik erin terug zie. Ik zie ook zachtheid en liefde. Twee eigenschappen die ik vooral voor anderen benutte en pas sinds kort ook voor mezelf.

Met kippenvel heb ik nog lang naar het eindresultaat staan staren en sindsdien sta ik elke dag even stil bij dit schilderij.

Of en wanneer er een volgende creatie komt weet ik niet. Ik laat mij compleet leiden door de flow waar ik nu in zit. Ik ga mij in ieder geval de komende tijd onderdompelen in de Molukse geschiedenis. Ik ga naar de verhalen luisteren, de verhalen lezen en mijn reis probeer ik voor mezelf vast te leggen in gedichten, teksten en schilderijen. Maar zonder het van mezelf te moeten, gewoon wanneer ik het voel. Dit alles in eerste instantie ook puur voor mijzelf, wellicht dat ik er in de toekomst nog wat mee ga doen (een expositie, een boek of wat dan ook). Maar dat is voor later.

Het is nu eerst tijd om deze ontdekkingsreis voort te zetten en ik heb er zin in. Ik heb zin om door de lagen heen af te dalen naar datgeen wat er diep van binnen zit. Datgeen wat ik onbewust allang weet, maar wat ik ook bewust wil weten. Het is tijd om te ontdekken, te ervaren en uiteindelijk te omarmen, in z’n totaliteit, met zachtheid en liefde,

siapa aku.

Liefs,
Nynke

PS: Ook mijn brieven ontvangen? Schrijf je dan in via de link hieronder.